Het Samische rendierland achter het noorderlicht van Alta

Van wie dit hoogland is

De Samen zijn het inheemse volk van het hoge noorden, met een thuisland dat zich uitstrekt over Noord-Noorwegen en Zweden en ook over Finland en het Russische schiereiland Kola. Noorwegen heeft de grootste Samische bevolking van de vier landen.

Binnen Noorwegen wordt Finnmarksvidda meestal het kerngebied genoemd. Het brede, glooiende hoogland ten zuiden en oosten van Alta omvat de twee plaatsen waar Samisch voor veel mensen de dagelijkse taal is, en de wintergraasgronden die de kuddes in leven houden.

Rijd je op een noorderlichtavond omhoog naar de vidda (Noors voor hoogvlakte), dan kom je dus in een landschap waar gewerkt wordt. De sneeuwsporen en hekken die je in het donker passeert, horen vaak bij iemands bestaan.

Rendierhouderij als modern beroep

Rendierhouderij is in Finnmark een bedrijf, gerund door families die sneeuwscooters en gps-halsbanden net zo vanzelfsprekend gebruiken als een boer zijn tractor. In Noorwegen is het bij wet grotendeels voorbehouden aan mensen van Samische afkomst.

Het jaarritme volgt het grazen. Kuddes brengen de winter door op het hoogland, waar ze door de sneeuw naar korstmos graven, en trekken voor de zomermaanden naar de kust en de eilanden.

Door die trek kun je rond Alta rendieren op de weg tegenkomen, soms in groepjes. De dieren zijn niet wild maar hebben een eigenaar en een oormerk. Een herder merkt het als een auto of een tourgroep ze verstoort.

Kautokeino en Karasjok

De twee belangrijkste Samische plaatsen op het hoogland zijn Kautokeino, ten zuiden van Alta, en Karasjok, ten zuidoosten. Beide liggen een paar uur rijden van Alta, door open, licht bebost land.

In Karasjok zetelt het Samisch Parlement van Noorwegen, het gekozen orgaan dat namens de Samen spreekt over zaken als taal en landgebruik. Kautokeino staat bekend om zijn grote aandeel herdersfamilies en om Samische kunst en ambachten.

Geen van beide ligt op de route van een noorderlichttour uit ons overzicht. Wil je ze zien, plan dan een aparte dag met je eigen auto, en lees eerst onze tips over winterwegen rond Alta voordat je vertrekt.

De Alta-rivier en Samische rechten

Alta zelf heeft een plek in de moderne Samische geschiedenis. Rond 1979 tot 1981 leidden plannen voor een stuwdam in de Alta-rivier tot grote protesten van Samische activisten, samen met milieugroepen. Daar hoorden hongerstakingen en demonstraties in Oslo bij.

De dam werd uiteindelijk gebouwd, in kleinere vorm, maar het conflict wordt algemeen gezien als een keerpunt. Historici verbinden het vaak met de latere erkenning van Samische rechten in Noorwegen, waaronder de oprichting van het Samisch Parlement.

Wat onze tours je laten zien van het Samische leven

Onze tours zijn in de eerste plaats noorderlichttochten, en geen enkele is een cultureel bezoek. De tour die het Samische leven bewust in de avond betrekt, is de kleine groepstour per minibus van Alta Adventure, vanaf ~€ 229, waarvan de aanbieding zegt dat de gidsen verhalen vertellen over de Samische cultuur en de rendierhouderij.

Die verhalen komen tussen de stops door, naast verhalen over de steentijd en de Tweede Wereldoorlog. Zie ze als een belezen lokale gids die de rit vult, niet als een Samische gastheer die voor zijn eigen gemeenschap spreekt.

De sneeuwscootertocht van Æventyr klimt over de oude postweg naar Beskardes, aan de rand van het hoogland, zodat je het land zelf ziet. Onze gids over waarom de lucht boven Finnmarksvidda opklaart beschrijft die route en hoe het land er 's nachts uitziet.

De andere drie tours blijven lager, in het rivierdal of aan de kust. Het kampvuur van Karlsøy en het vuurhuis van Flatmoen voelen misschien als een avond in een lavvu, maar geen van beide aanbiedingen presenteert ze als Samische belevenis.

Als je een herdersfamilie wilt ontmoeten

Om het eerlijk te zeggen: geen enkele tour uit ons overzicht bezoekt een Samische familie of een rendierkamp. Je zult op geen ervan rendieren voeren, in de lavvu (Samische tent) van een familie zitten of een joik horen die de eigenaar zelf zingt.

Is dat wat je naar Finnmark trekt, zoek dan een echte Samische belevenis, het liefst een die in Samische handen is en door Samen wordt gerund, en boek die als apart uitje. Overdag past daar beter bij, omdat je dan de dieren en de mensen goed ziet.

Kijk bij het vergelijken van aanbiedingen wie het bedrijf runt en hoe de aanbieding de gastheren beschrijft. Een familie die rendieren hoedt en bezoekers ontvangt, zegt dat meestal gewoon, en dat is de vorm waarbij je geld terechtkomt bij de mensen voor wier cultuur je kwam.

Met respect op bezoek

Een paar gewoontes maken op het hoogland veel verschil. Vraag het voordat je mensen fotografeert, vooral iemand in traditionele kleding, die veel Samen dragen bij feesten en in de kerk en niet voor bezoekers.

• Houd afstand van grazende kuddes en jaag nooit rendieren op voor een foto
• Rem flink af als je rendieren bij een weg ziet, en laat ze zelf weglopen
• Behandel een joik als een persoonlijk lied, niet als een optreden om zonder te vragen te filmen
• Koop waar het kan ambachtswerk van Samische makers, in plaats van souvenirkopieën

Daar is geen speciale kennis voor nodig, alleen de beleefdheid die je op elke boerderij zou tonen. Wil je een culturele dag combineren met een noorderlichtavond, dan zet onze pagina over de donkere maanden in Finnmark de seizoenen op een rij.

Beide in één verblijf

Het eenvoudigste plan is een noorderlichttour op je eerste avond in Alta en een cultureel bezoek op een latere dag. Zo houd je een avond vrij als wolken de eerste poging bederven, zoals onze gids over bewolkte nachten boven Alta uitlegt.

Gezinnen moeten voor beide soorten uitjes de leeftijdsgrenzen checken, want de minibustour neemt niemand onder de 12 mee. Onze pagina over noorderlichttours die kinderen meenemen zet de regels op een rij, en wat noorderlichttours in Alta kosten helpt je te begroten voor twee uitjes.