Suchy płaskowyż za Altą i jego czystsze niebo z zorzą

Gdzie kończy się fiord, a zaczyna płaskowyż

Alta leży u końca Altafjordu na około 70° szerokości północnej i jest największym miastem Finnmarku. Na południe i wschód od miasta teren wznosi się na Finnmarksvidda, szeroki płaskowyż mniej więcej 300–500 m n.p.m.

Norwegowie nazywają go vidda, tak jak każdy wysoki, otwarty płaskowyż. Oferta Æventyr nazywa go największym płaskowyżem górskim Europy, a z drogi widać niskie, obłe wzgórza z zaroślami brzozy i zamarzniętymi jeziorami pomiędzy nimi.

Rzeka Alta spływa z płaskowyżu głęboką doliną i uchodzi do fiordu tuż obok miasta. Ta krótka wspinaczka od poziomu morza na otwartą wyżynę sprawia, że vidda jest w zasięgu wieczornej wycieczki.

Dlaczego niebo w głębi lądu często się przejaśnia

Pogoda znad morza zwykle spiętrza chmury przy zewnętrznym wybrzeżu. Gdy to powietrze przesuwa się w głąb lądu nad wzgórzami, często wysycha i się rozpada, więc nad płaskowyżem może być czyste niebo, podczas gdy fiord zostaje szary.

W spokojne, pogodne noce płaskowyż sprzyja też fotografii. Długie naświetlenia na statywie wychodzą ostre, gdy wiatr cichnie. Pole śniegu albo zamarznięte jezioro daje kadrowi pierwszy plan.

Oferta Æventyr mówi o suchym i stabilnym klimacie w Alcie. Wiele nocy to potwierdza, choć nie wszystkie. Zimowe powietrze w głębi lądu jest też dużo zimniejsze niż na wybrzeżu, a najczystsze noce są zwykle najzimniejsze.

Nic z tego nie gwarantuje zorzy. Fronty przechodzą też nad płaskowyżem, czasem przez wiele dni, a nasz poradnik na pochmurne noce mówi, co robić, gdy się zatrzymają.

Pod owalem zorzowym

Zorza polarna powstaje, gdy cząstki wiatru słonecznego uderzają w górne warstwy atmosfery, i najczęściej pojawia się w pasie wokół bieguna magnetycznego, zwanym owalem zorzowym. Alta leży mniej więcej pod tym pierścieniem, więc zorza może pokazać się nad głową, a nie nisko nad horyzontem.

W pogodną, ciemną noc często widać tu słabe pasmo nawet przy niskiej aktywności, choć nic nie jest obiecane. Dla oka słaba zorza wygląda szarobiało, a matryca aparatu wychwytuje zieleń.

Badania zorzy mają w tej okolicy głębokie korzenie. Około 1899 roku na górze Haldde pod Altą powstało obserwatorium, często opisywane jako pierwsze tego rodzaju, a miejska Katedra Zorzy Polarnej ma spiralną wieżę obłożoną tytanem.

Jak płaskowyż wygląda nocą

Z dala od Alty na viddzie jest niewiele świateł, więc gdy oczy przywykną, gwiazdy widać bardzo ostro. Mróz jest suchy i nieruchomy, a pogodna noc potrafi przynieść −20 °C albo mniej.

Ten mróz to cena czystego nieba. Stanie w miejscu na punkcie widokowym wychładza szybciej, niż się spodziewasz, a nasz poradnik o ubraniu na płaskowyż wymienia warstwy, które się sprawdzają.

Płaskowyż to też saamska kraina reniferów, gdzie stada pasą się przez całą zimę. Nasz poradnik o kulturze Saamów wokół Alty opisuje tę stronę viddy, w tym to, co nasze wycieczki pokazują, a czego nie.

Które wycieczki docierają na płaskowyż

Nocna wyprawa skuterem śnieżnym Æventyr od ~253 € to jedyna wycieczka na naszej liście, która wjeżdża prosto na skraj viddy. Jedzie starą drogą pocztową do Beskardes, według jednego z recenzentów na wysokość około 535 m.

Minibus Alta Adventure od ~229 € i duży autokar Karlsøy od ~115 € mogą ruszyć w głąb lądu, gdy prognoza temu sprzyja. Równie dobrze mogą zostać przy fiordzie, jeśli tam niebo wygląda lepiej, więc płaskowyż jest możliwością, a nie stałym przystankiem.

Sanie Flatmoen trzymają się doliny rzeki Alta, a quad Finnmark Adventure jeździ wybrzeżem w Kviby, więc żadne z nich nie dociera na płaskowyż. Oba w pogodną noc mogą jednak pokazać zorzę, jak wyjaśnia porównanie przejażdżek.

Wybrzeże czy płaskowyż tej nocy

Przewodnicy na wycieczkach pojazdami najpierw czytają prognozę zachmurzenia, a dopiero potem indeks Kp. Na szerokości Alty nawet umiarkowana aktywność potrafi dotrzeć nad głowę, więc czysty skrawek nieba zwykle znaczy więcej niż silna prognoza pod chmurami.

Dlatego wycieczka pojazdem jednej nocy może jechać w górę doliny, a następnej w stronę fiordu. Skuter śnieżny nie ma takiego wyboru i to główna wada naszego faworyta, na co zwraca też uwagę porównanie cen.

Z dala od łuny miasta

Uliczne latarnie w Alcie rozjaśniają niebo nisko nad miastem na tyle, by zagłuszyć słabe pasmo. Po krótkiej jeździe w głąb lądu łuna znika za wzgórzami, i to jeden z powodów, dla których każda wycieczka z naszej listy wyjeżdża z miasta, zanim ktokolwiek spojrzy w górę.

Jeśli wybierasz się na własną rękę, znajdź porządny parking z dala od drogi i daj oczom czas na przyzwyczajenie się do ciemności. Nasz poradnik o dojeździe do Alty opisuje zimową jazdę samochodem, łącznie z reniferami na drodze.

Płaskowyż za dnia

Alta Adventure organizuje też dzienne safari skuterami śnieżnymi na Finnmarksvidda z porannym startem. Pasuje podróżnym, którzy chcą zobaczyć kształt płaskowyżu w świetle dnia, zanim po zmroku wyjdą oglądać jego niebo.

W czasie nocy polarnej wokół przesilenia zimowego dzień to tylko niebieski zmierzch w południe, więc dzienna wycieczka przypomina wtedy raczej szarówkę. Nasz poradnik o ciemnych miesiącach wyjaśnia, jak zmienia się światło od jesieni do wiosny.